5 สิ่งที่คุณควรรู้เกี่ยวกับความเป็นกรด-ด่าง (pH) หากไม่ต้องการให้เกิดข้อผิดพลาด

ในความรู้สึกของคนส่วนใหญ่มองว่าเรื่องกรดด่างเป็นเรื่องเล็กๆ ไม่ยากเย็นอะไร แค่ไปหาซื้อเครื่องมือมาวัด แล้วก็อ่านค่า จริงๆแล้วมีประเด็นเล็กๆน้อยๆมากมายที่อาจทำค่าที่วัดได้ไม่ถูกต้องหรือมีความคลาดเคลื่อนได้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเลือกใช้เครื่องมือในการวัดและวิธีการวัดค่า pH ถ้าไม่อยากให้เกิดความผิดพลาดในการวัดค่า pH นี่คือข้อมูลเบื้องต้นที่คุณต้องไม่พลาด

การวัดค่ากรดด่างที่ถูกต้อง
คณวัฒน์ ธีรนิธิวัฒน์
คณวัฒน์ ธีรนิธิวัฒน์คนงานในสวนแห่งธรรมชาติ

ball circle1 โดย : คณวัฒน์ ธีรนิธิวัฒน์
คนงานในสวนแห่งธรรมชาติ
 

 

อบรมการตลาดออนไลน์
เตรียมพบกับหลักสูตร "สร้างยอดขายทะลุล้านผ่านออนไลน์ คุณเองก็ทำได้" เร็วๆนี้ โดย "คณวัฒน์ ธีรนิธิวัฒน์" ผู้ก่อตั้งไอฟาร์ม เจาะลึกทุกประเด็นจากประสบการณ์จริงจากการทำธุรกิจทั้งในประเทศและต่างประเทศ  Coming Soon >>

ชีวิตประจำของเรามีความเกี่ยวข้องกับความเป็นกรด-ด่าง หรือ pH ทั้งทางตรงทางอ้อมอยู่มากทีเดียวครับ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องน้ำ อาหาร เครื่องดื่ม ยา และสารเคมีต่างๆ อย่างไรก็ดี หลายคนยังมีความเข้าใจเรื่องกรดด่างไม่ถูกต้องอยู่บ้าง ผลที่ตามมาก็คือการวัดค่ากรดด่างมีความคลาดเคลื่อนจนเกิดเป็นข้อผิดพลาดได้

5 ประเด็นต่อไปนี้จะทำให้คุณมีความเข้าใจเรื่องกรดด่างได้ดียิ่งขึ้นครับ

 

1. ค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH)

คนที่คิดมาตรวัดกรดด่าง หรือ pH ของน้ำ / สารละลายคือเคมีชาวเดนมาร์กที่ชื่อ "โซเรนเซ็น" โดย pH ย่อมาจาก Power of Hydrogen ion เป็นการวัดประจุของไฮโดนเจนที่อยู่ในน้ำว่ามีมากหรือน้อย ซึ่งประจุของไฮโดนเจนแบ่งออกเป็น 2 อย่าง คือ "ไฮโดรเจนประจุบวก" (H+) และ "ไฮโดรเจนประจุลบ" (ไฮดรอกไซด์ไอออน | OH)

  • ถ้ามีไฮโดรเจนประจุบวกมากกว่าไฮโดรเจนประจุลบ น้ำ/สารละลายนั้นมีคุณสมบัติเป็น "กรด"
  • ถ้ามีไฮโดรเจนประจุบวกน้อยกว่าไฮโดรเจนประจุลบ น้ำ/สารละลายนั้นมีคุณสมบัติเป็น "ด่าง"
  • แต่ถ้าประจุทั้งสองมีปริมาณเท่ากัน ก็ถือว่ามีคุณสมบัติเป็น "กลาง" ครับ

โดยมีมาตรพีเอช (pH Scale) ซึ่งบ่งบอกด้วยตัวเลข 0-14 เป็นตัวระบุค่าความเป็น "กรด-ด่าง"

  • ถ้าค่า pH ที่วัดได้ น้อยกว่า 7 หมายความว่าน้ำ หรือสารละลายมีค่าเป็น "กรด"
  • ถ้าค่า pH ที่วัดได้ มากกว่า 8 หมายความว่าน้ำ หรือสารละลายมีค่าเป็น "ด่าง"
  • ถ้าค่า pH ที่วัดได้ เท่ากับ 7 (ที่อุณหภูมิ 25 °C) หมายความว่า น้ำ หรือสารละลายมีค่าเป็น "กลาง"

ซึ่งเจ้าค่า pH นี้จะสัมพันธ์โดยตรงกับปริมาณไฮโดรเจนประจุบวกและไฮโดรเจนประจุลบที่ผมกล่าวมาข้างต้นครับ

ผมมี Chart ที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่าง pH Scale กับ ความเป็นกรดด่างให้ดูครับ

เทียบกรดด่าง กระดาษ pH

จะเห็นนะครับว่ายิ่งตัวเลขยิ่งน้อย ยิ่งมีความเป็นกรดสูง ยิ่งตัวเลขยิ่งมาก ยิ่งมีคุณสมบัติเป็นด่างสูง

 

2. กระดาษลิตมัส Vs. กระดาษทดสอบ pH

เครื่องมือง่ายๆที่ใช้วัดกรด-ด่างที่นิยมใช้กันทั่วไปก็คือ "กระดาษลิตมัส" และ "กระดาษ pH"

หลายคนเรียกกระดาษลิตมัส และกระดาษ pH สลับไปมาทั้งที่จริงๆแล้วกระดาษทั้ง 2 ชนิดนี้มีความแตกต่างกัน

ขออธิบาย "กระดาษลิตมัส" ก่อนละกันนะครับ

กระดาษที่เรียกว่า "กระดาษลิตมัส" จะมีเนื้อกระดาษอยู่ 2 สี คือ "สีแดง" และ "สีน้ำเงิน"

โดยสีแดง จะใช้สำหรับทดสอบสภาพ "ความเป็นด่าง" โดยเฉพาะครับ ถ้าน้ำ หรือสารละลายที่นำมาทดสอบมีค่าความเป็นด่าง สีของกระดาษจะเปลี่ยนจาก "สีแดง" เป็น "สีน้ำเงิน"

ตรงกันข้าม สีน้ำเงิน จะใช้สำหรับทดสอบสภาพ "ความเป็นกรด" ครับ คือถ้าน้ำ หรือสารละลายที่นำมาทดสอบมีค่าความเป็นกรด สีของกระดาษจะเปลี่ยนจาก "สีน้ำเงิน" เป็น "สีแดง"

แต่ถ้ากระดาษทั้ง 2 สี ไม่มีการเปลี่ยนสีใดๆเลย แสดงว่าน้ำ หรือสารละลายที่เอามาทดสอบมีค่า pH เป็นกลางครับ

ลองดูภาพด้านล่างประกอบครับ จะเห็นภาพสิ่งที่อธิบายได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

litmus paper กระดาษลิตมัส

คราวนี้มาถึงคิวของ "กระดาษ pH" ครับ ปกติสีของกระดาษ pH ที่ขายในท้องตลาดมักเป็น "สีขาว" หรือ "สีเหลือง"

สิ่งที่ติดมากับกระดาษ pH ก็คือแถบสีเทียบค่า pH พร้อมตัวเลขระบุค่า pH ของแต่ละสี

ขออนุญาตเอากระดาษ pHของไอฟาร์มมาให้ดูเป็นตัวอย่างครับ

กระดาษวัด pH ราคาถูก

เวลาใช้ก็เอากระดาษ pH จุ่มลงในน้ำ หรือสารละลายแล้วเอาขึ้น ให้รอประมาณ 10-15 วินาที สีของกระดาษเปลี่ยนไปอย่างไรก็นำมาเทียบกับแถบเทียบสีที่ว่าครับ

สมาชิกไอฟาร์มท่านใดที่ยังไม่เคยใช้กระดาษ pH ผมมีวีดีโอสาธิตการใช้ให้ดูครับ ใช้ไม่ยากอะไรครับ

 

ถ้าจะให้บอกว่ามีความแตกต่างในการวัดค่าของกระดาษทั้ง 2 แบบอย่างไร

ตอบแบบนี้ครับ กระดาษลิตมัส จะบอกเราได้เพียงแค่ว่าน้ำ หรือสารละลายที่เรากำลังทดสอบเป็นกรด หรือเป็นด่าง แต่ไม่ได้ระบุชัดเจนว่ามีค่า pH อยู่ที่เท่าไร

ส่วนกระดาษ pH จะบอกเราได้ว่าค่า pH อยู่ที่เท่าไร ที่ว่าด่าง ด่างมากหรือน้อย หรือที่ว่าเป็นกรด กรดมากหรือกรดน้อย เราดูตัวเลขจาก pH Scale เอาได้

NOTE : แม้กระดาษ pH จะบอกให้เรารู้ว่าค่า pH อยู่ที่เท่าไร แต่ก็ไม่ละเอียดมากนักเมื่อเทียบกับเครื่องมือประเภท pH Meter เพราะ pH Meter จะบอกแสดงค่าที่ชัดเจนกว่า และมีจุดทศนิยมอีกด้วย (จะกี่ตำแหน่งก็ขึ้นอยู่ Specification ของแต่ละรุ่นครับ)

 

3. ช่วงการวัด และค่าความละเอียด

เรื่องนี้ตัดกระดาษลิตมัสออกไปเลย เพราะอย่างที่ผมอธิบายข้างต้น กระดาษลิตมัสระบุค่าอะไรไม่ได้ แค่บอกว่าเป็นกรด หรือด่างเท่านั้น

สำหรับกระดาษ pH แต่ละรุ่นก็มีช่วงการวัดและค่าความละเอียดต่างกันไป

บางรุ่น มีช่วงการวัด 0-14 pH และค่าความละเอียด เท่ากับ "1" คือแต่ละช่วงมีค่าต่างกัน 1 เช่น

0 / 1 / 2 / 3 / 4 / 5 / 6 / 7 / 8 / 9 / 10 / 11 / 12 / 13 / 14

บางรุ่นก็มีช่วงการวัด 4.5-9.0 pH และค่าความละเอียด เท่ากับ "0.25-0.5" 

(4.5 / 5.0 / 5.5 / 5.75 / 6.0 / 6.25 / 6.5 / 6.75 / 7.0 / 7.25 / 7.5 / 8.0 / 8.5 / 9.0)

ดังนั้นเวลาจะเลือกซื้อ เราก็ต้องรู้น้ำ หรือสารละลายที่เราต้องการทดสอบมีค่า pH อยู่ประมาณช่วงไหน หรือสิ่งที่เราต้องการวัดค่า Sensitive มากน้อยแค่ไหน

อย่างผมจะตรวจค่า pH ปัสสาวะของตัวเองอยู่เป็นประจำ ผมจะรู้อยู่แล้วว่าค่า pH ปัสสาวะของคนที่มีสุขภาพดีอยู่ที่ประมาณ 6.5 -8.0  และการวัดค่าปัสสาวะก็เป็นเรื่อง Sensitive พอสมควรเลยครับ ถ้าผลการวัดออกมาไม่ถูกต้อง การดูรักษาสุขภาพจะไม่ถูกต้องตามมาด้วย ผมก็เลยเลือกใช้กระดาษ pH รุ่นที่ ช่วงวัดอยู่ที่ 4.5-9.0 และค่าความละเอียด 0.25-.50 มาใช้มากกว่าครับ

ส่วนเวลาที่ผมจะวัดน้ำที่ใช้ในฟาร์ม ผมจะเลือกใช้รุ่นที่มีช่วงวัด 0-14 pH มากกว่าครับ

 

4. วัสดุที่จะนำมาวัดค่า

กระดาษลิตมัส หรือ กระดาษ pH เป็นอุปกรณ์ที่เหมาะสำหรับการวัดค่าความเป็นกรด-ด่างของน้ำ หรือสารละลาย เช่น น้ำดื่ม, น้ำที่ใช้ในการเกษตร หรือสระน้ำ เป็นต้น

ถ้าเราต้องการวัดค่า pH วัตถุอื่นๆ เช่น ค่า pH ของดิน เราต้องนำดินไปแช่น้ำเสียก่อน หรือ ถ้าต้องการวัดค่า pH ของสบู่ เราต้องนำสบู่ไปละลายเสียน้ำก่อน

อย่างไรก็ดี ถ้าต้องการให้ได้ผลการวัดค่าที่แม่นยำ เราต้องแน่ใจว่าน้ำที่จะนำมาละลายมีค่า pH เป็นกลางด้วยนะครับ

ทางที่ดีที่สุด คือ วัด pH ของน้ำก่อนเลยครับ

 

5. วิธีการวัด

การวัดค่า pH น้ำ หรือสารละลายแต่ละชนิดมีรายละเอียดและขั้นตอนปลีกย่อยต่างกันเล็กน้อย เราต้องมีความรู้เบื้องต้นในเรื่องนี้ด้วยนะครับ

ตัวอย่างเช่น ถ้าเราต้องการวัดปัสสาวะให้ได้ค่าที่ถูกต้อง ปัสสาวะที่จะนำมาใช้วัดควรเป็นปัสสาวะช่วงที่ตื่นนอนใหม่ๆ และควรจะเป็นปัสสาวะช่วงกลางๆ (ปัสสาวะช่วงต้นทิ้งไปเล็กน้อยก่อน) และห้ามตั้งทิ้งปัสสาวะทิ้งไว้เด็ดขาดนะครับ เพราะถ้าตั้งทิ้งไว้นาน จะมีค่าเป็น "ด่างมาก" จากแอมโมเนียที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของยูเรียที่เจริญเติบโตขณะตั้งปัสสาวะทิ้งไว้

หรือถ้าเราต้องการจะวัดค่า pH ของดิน ก็มีขั้นตอนและรายละเอียดต่างกัน ผมขออนุญาตหยิบยกเอาวิธีการวัดค่า pH ดินของสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) มาให้ดูเป็นตัวอย่างครับ

1. ชั่งตัวอย่างดินที่แห้งและร่อนแล้วมา 20 กรัม เทลงในบีกเกอร์ (ถ้าไม่มีหาแก้วน้ำพลาสติกใสๆมาใช้แทนได้เลยครับ) แล้วเติมน้ำกลั่น 20 หรือ 100 มิลลิลิตร เพื่อให้ได้อัตราส่วนดิน : น้ำ เท่ากับ 1 : 1 ในกรณีดินร่วนและดินทราย หรืออัตราส่วน 1 : 5 ในกรณีดินเหนียว (ดินในประเทศไทยส่วนใหญ่ใช้อัตราส่วน 1 : 5)

2. ใช้แท่งแก้วคนดินนานเวลา 30 วินาที แล้วพักทิ้งไว้ 3 นาที ทำอย่างนี้ 5 ครั้ง

3. เมื่อคนดินครบ 5 ครั้งแล้ว ตั้งทิ้งไว้จนดินในบีกเกอร์ตกตะกอน จะเห็นน้ำใสๆ อยู่บริเวณด้านบน

4. จุ่มกระดาษวัดค่า pH หรือปากกาวัดค่า pH ที่ปรับค่ามาตรฐาน ลงไปในบริเวณน้ำใสๆ อย่าจุ่มลงไปให้โดนดินด้านล่าง รอจนค่าหยุดนิ่ง แล้วอ่านค่า pH

5. เมื่อวัดค่า pH เสร็จแล้ว ใช้น้ำกลั่นล้างปากกาวัดค่า pH บริเวณส่วนที่สัมผัสกับดินให้สะอาด แล้วใช้กระดาษทิชชูซับให้แห้ง

จะทำอะไรให้มีหลักมีการครับ ไม่ใช่แค่เอากระดาษ pH ลงไปจุ่มแล้วก็จบ ทำอย่างนั้นงานของเราอาจจบได้ครับ !!

 

หวังว่าข้อมูลเบื้องต้นทั้ง 5 เรื่องนี้จะช่วยให้สมาชิกไอฟาร์มหลายๆท่านที่ยังไม่คุ้นเคยกับเรื่องความเป็นกรดด่างมากนักจะมีความเข้าใจเรื่องกรดด่างได้ดียิ่งขึ้น

เรื่องกรดด่างยังมีประเด็นที่น่าสนใจอีกเยอะ โดยเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ

แล้วผมจะทยอยมานำเสนอครับ อย่าลืมติดตามกันนะครับ

 

Advertising
หนังสือทำธุรกิจเห็ดที่ขายดีที่สุด"50 กลยุทธ์เด็ดที่กำลังช่วยให้ฟาร์มเห็ดจำนวนมากสำเร็จจนร่ำรวยเงินล้าน" จาก "หนังสือพลิกฟาร์มเห็ดสู่ธุรกิจเงินล้าน" หนังสือขายดีระดับ Best Seller ในร้านหนังสือชั้นนำ เขียนโดย "คณวัฒน์ ธีรนิธิวัฒน์" ผู้ก่อตั้งไอฟาร์ม  

Share Your Valued Ideas

หนังสือสมุนไพรต้านหวัด ไม่ต้องพึ่งยา

Share Your Ideas

Latest Stories

รวมพลัง
รวมพลัง

รวมพลัง

ฟาร์มคิดฟาร์มฝัน

Top Stories

Learning